باب مقدّم داشتن اقل الضررين [ و بلكه از باب تقديم منفعت غالب بر ضرر اقل ] به چنين صلحى اقدام خواهد شد ، به گونه اى كه بر همين معيار صلح حديبيّه صورت گرفت و آن صلح با توجه به نتايج خود براى مسلمانان يك اقدام درست و برتر بود ، هر چند آن نتايج و دستاوردها براى همه يا اكثريّت مسلمانان پوشيده بود . بدين ترتيب مشاهده مىكنيم كه همهء اعمال رسول خدا ( ص ) منشأ استنباط احكام شرعى است ، خواه آن اعمال در مورد تدابيرى مصلحت جويانه باشد خواه عبادتى مشخّص شده از سوى خداوند . نكتهء قابل توجّه در اين امر آن است كه وقتى در كارى مصلحتى وجود داشته باشد بر هر زن و مرد مسلمانى واجب است آنچه را مصلحت مىداند و يا معتقد است به انجام كارى واجب براى مسلمانان كمك مىكند ابراز بدارد ، چرا كه چنين كارى از قبيل خيرخواهى در دين است كه پرداختن به آن واجب مىباشد آن سان كه رسول خدا ( ص ) فرمود : « ديندارى عبارت است از خيرخواهى براى خدا و رسول او و براى كتاب خدا و براى خواص يا عامّهء مسلمانان » . بر همين اساس است كه [ بر مبناى روايتى كه نقل كرديم ] امّ سلمه همسر رسول خدا ( ص ) به آن حضرت پيشنهاد كرد خود برخيزد ، سر خويش را بتراشد و شتران خود را قربانى كند تا ديگران نيز در پى او اين كار را انجام دهند زيرا عمل بيش از قول مؤثر واقع مىشود و پيامبر اكرم ( ص ) نيز در انجام آن احساس ذلّت و خوارى نكرد و بدون راه دادن ترديدى به دل پيشنهاد او را به اجرا درآورد . چرا كه حقّ شايسته ترين چيز براى پيروى از آن است و به خودى خود و صرف نظر از موقعيّت و مقام پيشنهاد دهنده نسبت به طرف پيشنهاد پيروى از آن لازم . پس شايسته است از هدايتهاى رسول خدا ( ص ) درس بگيريم و در پرتو آن هرجا سخن حقى بيابيم از آن پيروى كنيم و نيز منزلت زن « 12 » و حق آزادى و انتخاب و تعيين

--> ( 12 ) در اين مورد نظر نگارنده به جامعهء خود يعنى جامعهء مصر در حدود سالهاى دههء هفتاد كه به احتمال زياد سالهاى تأليف اين كتاب است مىباشد - م .